Βελονισμός και Ημικρανία: Τι Δείχνουν οι Σύγχρονες Επιστημονικές Έρευνες
Η ημικρανία δεν είναι απλώς ένας δυνατός πονοκέφαλος. Είναι μία σύνθετη νευρολογική διαταραχή που μπορεί να προκαλέσει επαναλαμβανόμενες κρίσεις έντονου, συχνά σφύζοντος πόνου, ναυτία, εμετό, φωτοφοβία, φωνοφοβία και, σε ορισμένους ανθρώπους, αύρα με παροδικά οπτικά, αισθητικά ή άλλα νευρολογικά συμπτώματα.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization, WHO), μία τυπική κρίση ημικρανίας μπορεί να διαρκέσει περίπου 4 έως 72 ώρες. Το 2021 η ημικρανία κατατάχθηκε τρίτη ως προς το συνολικό φορτίο νευρολογικής νόσου με βάση τα Disability-Adjusted Life Years (DALYs – Έτη Ζωής Προσαρμοσμένα ως προς την Αναπηρία), γεγονός που δείχνει πόσο σοβαρά μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητα, την εργασία και την ποιότητα ζωής (World Health Organization, 2025). (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
Για αυτόν τον λόγο αναζητήσεις όπως «βελονισμός και ημικρανία», «βελονισμός για ημικρανίες», «βελονισμός για πονοκέφαλο», «βελονισμός για χρόνια ημικρανία», «βελονισμός για ημικρανία με αύρα», «βελονισμός για ημικρανία χωρίς αύρα», «ηλεκτροβελονισμός για ημικρανία» και «φυσική αντιμετώπιση ημικρανίας» έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ανθρώπους που αναζητούν μη φαρμακολογικές ή συμπληρωματικές θεραπευτικές επιλογές.
Το βασικό ερώτημα όμως είναι ένα:
Μπορεί πραγματικά ο βελονισμός να βοηθήσει στην ημικρανία;
Η σημερινή επιστημονική εικόνα είναι σαφώς πιο ενδιαφέρουσα απ’ ό,τι ήταν πριν από λίγα χρόνια.
Νεότερες Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs), συστηματικές ανασκοπήσεις, μετα-αναλύσεις και umbrella reviews – ανασκοπήσεις συστηματικών ανασκοπήσεων – δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των κρίσεων, τις ημέρες με ημικρανία και, σε ορισμένες μελέτες, την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων.
Ταυτόχρονα, δεν είναι επιστημονικά σωστό να παρουσιαστεί ως «οριστική θεραπεία της ημικρανίας» ούτε ως υποκατάστατο κάθε φαρμακευτικής ή νευρολογικής αντιμετώπισης.
Η σημαντικότερη θέση του φαίνεται να βρίσκεται κυρίως στην πρόληψη της ημικρανίας και στην εξατομικευμένη πολυτροπική αντιμετώπιση.
[ΚΛΕΙΣΤΕ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΓΙΑ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΗΜΙΚΡΑΝΙΑΣ]
Τι έδειξε η μεγάλη umbrella review του 2026;
Το 2026 δημοσιεύθηκε μία από τις μεγαλύτερες συνολικές αξιολογήσεις της βιβλιογραφίας για τον βελονισμό και την ημικρανία.
Οι Pereira και συνεργάτες πραγματοποίησαν μία umbrella review, δηλαδή ανασκόπηση ήδη δημοσιευμένων συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων.
Συνολικά συμπεριλήφθηκαν 22 ανασκοπήσεις που αντιπροσώπευαν δεδομένα από 24.635 ασθενείς.
Οι περισσότερες ανασκοπήσεις ανέφεραν βελτιώσεις υπέρ του βελονισμού και καλή ανεκτικότητα. Η ποσοτική ανάλυση έδειξε στατιστικά σημαντική μείωση της έντασης του πόνου και των ημερών με ημικρανία ανά μήνα υπέρ του βελονισμού. Επιπλέον, στις αναλύσεις follow-up – παρακολούθησης – το όφελος παρέμενε ανιχνεύσιμο ακόμη και τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας (Pereira et al., 2026). (PubMed)
Υπήρχε όμως σημαντική ετερογένεια μεταξύ των μελετών, ενώ η ποιότητα των ανασκοπήσεων κυμαινόταν από χαμηλή έως μέτρια.
Αυτό σημαίνει ότι τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα, αλλά δεν επιτρέπουν να πούμε:
«ο βελονισμός θα μειώσει κατά Χ ημέρες την ημικρανία σε κάθε ασθενή».
Η επιστημονικά ακριβέστερη διατύπωση είναι:
Ο βελονισμός μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματική μη φαρμακολογική ή συμπληρωματική επιλογή πρόληψης της ημικρανίας σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, αλλά η ανταπόκριση διαφέρει μεταξύ των ανθρώπων.
Βελονισμός έναντι sham βελονισμού: τι έδειξε μετα-ανάλυση του 2026;
Ιδιαίτερη αξία έχουν οι μελέτες που δεν συγκρίνουν απλώς τον βελονισμό με «καμία θεραπεία», αλλά με sham acupuncture – εικονικό βελονισμό.
Το 2026 οι Qi και συνεργάτες δημοσίευσαν συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση ειδικά για ενήλικες με ημικρανία χωρίς αύρα.
Συμπεριλήφθηκαν οκτώ Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) με 659 συμμετέχοντες.
Σε σύγκριση με sham acupuncture – εικονικό βελονισμό – ο πραγματικός βελονισμός συσχετίστηκε με σημαντικότερη μείωση των Monthly Migraine Days (MMD – Μηνιαίων Ημερών Ημικρανίας) και της έντασης του πόνου.
Για τις Monthly Migraine Days (MMD – Μηνιαίες Ημέρες Ημικρανίας), το αποτέλεσμα ήταν Hedges’ g = 0,46, με 95% Confidence Interval (CI – Διάστημα Εμπιστοσύνης) 0,27–0,64.
Για την ένταση του πόνου, το αποτέλεσμα ήταν Hedges’ g = 0,49, με 95% Confidence Interval (CI – Διάστημα Εμπιστοσύνης) 0,25–0,72 (Qi et al., 2026). (PubMed)
Η βεβαιότητα των δεδομένων, ωστόσο, αξιολογήθηκε ως χαμηλή για τη συχνότητα και την ένταση και ακόμη χαμηλότερη για ορισμένους δείκτες ποιότητας ζωής.
Άρα έχουμε θετικό σήμα αποτελεσματικότητας, αλλά όχι λόγο για υπερβολικούς ισχυρισμούς.
Πόσες ημέρες ημικρανίας μπορεί να μειώσει ο βελονισμός;
Εδώ υπάρχει ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εύρημα από συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025.
Οι Lu και συνεργάτες αξιολόγησαν 23 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) και συνολικά 2.295 ασθενείς.
Σε σύγκριση με sham acupuncture – εικονικό βελονισμό – ο πραγματικός βελονισμός συσχετίστηκε με:
1,38 λιγότερες ημέρες με ημικρανία ανά τέσσερις εβδομάδες, κατά μέσο όρο,
0,82 λιγότερες κρίσεις ημικρανίας, κατά μέσο όρο,
και περίπου
4,36 ώρες μικρότερη διάρκεια ημικρανίας.
Παράλληλα, καταγράφηκαν βελτιώσεις σε ορισμένες διαστάσεις της ειδικής για την ημικρανία ποιότητας ζωής (Lu et al., 2025). (PubMed)
Αυτό είναι ένα από τα πιο πρακτικά αποτελέσματα για τον ασθενή.
Δεν μιλάμε απλώς για «θετικό αποτέλεσμα».
Μιλάμε για πιθανή μείωση της πραγματικής επιβάρυνσης μέσα στον μήνα.
Φυσικά, τα 1,38 ημέρες αποτελούν μέσο αποτέλεσμα πληθυσμού και όχι υπόσχεση ότι κάθε άνθρωπος θα έχει ακριβώς αυτή τη βελτίωση.
Βελονισμός ή φάρμακα για την πρόληψη της ημικρανίας;
Μία μετα-ανάλυση του 2025 συνέκρινε ειδικά τον βελονισμό με συμβατική φαρμακολογική πρόληψη της ημικρανίας.
Οι Liu και συνεργάτες συμπεριέλαβαν 19 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) με 2.296 ασθενείς.
Ο βελονισμός συσχετίστηκε με περίπου 1,50 λιγότερες ημέρες ημικρανίας σε σχέση με συμβατική φαρμακευτική θεραπεία και με μεγαλύτερη πιθανότητα επίτευξης του λεγόμενου 50% responder rate, δηλαδή μείωσης κατά τουλάχιστον 50% των ημερών ημικρανίας.
Για το 50% responder rate, το Risk Ratio (RR – Σχετικός Λόγος Κινδύνου) ήταν 2,08.
Οι συγγραφείς κατέγραψαν επίσης λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες στις ομάδες βελονισμού, αλλά χαρακτήρισαν τη συνολική ποιότητα της απόδειξης από μέτρια έως χαμηλή λόγω ετερογένειας και μεθοδολογικών περιορισμών (Liu et al., 2025). (PubMed)
Υπάρχει όμως και πιο συγκρατημένη ανάλυση.
Η συστηματική ανασκόπηση των Pistoia και συνεργατών το 2025, που περιέλαβε 15 μελέτες, δεν βρήκε στατιστικά σημαντική υπεροχή του βελονισμού έναντι της συνήθους φαρμακευτικής πρόληψης όσον αφορά τη συχνότητα των ημερών ημικρανίας ή την ένταση του πόνου. Βρήκε όμως μικρότερη χρήση αναλγητικών και βελτίωση ορισμένων δεικτών ποιότητας ζωής (Pistoia et al., 2025). (Wiley Online Library)
Αυτό είναι σημαντικό γιατί μας δείχνει ότι η επιστήμη δεν λέει:
«βελονισμός καλύτερος από όλα τα φάρμακα».
Λέει ότι μπορεί να αποτελεί αποτελεσματική εναλλακτική ή συμπληρωματική στρατηγική, ανάλογα με τον ασθενή.
Τι λένε οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες;
Το 2025 δημοσιεύθηκε συστηματική αξιολόγηση 25 διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών για την ημικρανία.
Από αυτές, το 40% πρότεινε τον βελονισμό και επιπλέον 32% έδινε υπό προϋποθέσεις σύσταση, δηλαδή συνολικά 18 από τις 25 οδηγίες περιλάμβαναν κάποια μορφή θετικής ή conditional – υπό όρους – σύστασης.
Ωστόσο, μόνο δύο οδηγίες παρείχαν συστάσεις βελονισμού που αξιολογήθηκαν ως πραγματικά υψηλής ποιότητας, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει διεθνής αποδοχή αλλά και σημαντική ανάγκη για καλύτερη τυποποίηση των πρωτοκόλλων (Cui et al., 2025). (PubMed)
Ακόμη πιο πρακτική είναι η τρέχουσα οδηγία του National Institute for Health and Care Excellence (NICE – Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας Φροντίδας του Ηνωμένου Βασιλείου).
Με την αναθεώρηση του 2025, εάν η προπρανολόλη, η τοπιραμάτη και η αμιτριπτυλίνη δεν έχουν λειτουργήσει, δεν είναι ανεκτές ή δεν είναι κατάλληλες λόγω θεμάτων ασφάλειας, το National Institute for Health and Care Excellence (NICE – Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας Φροντίδας) αναφέρει ότι μπορεί να εξεταστεί πρόγραμμα έως 10 συνεδριών βελονισμού μέσα σε 5–8 εβδομάδες (National Institute for Health and Care Excellence, 2025). (Nice)
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό:
ο βελονισμός δεν βρίσκεται πλέον μόνο στον χώρο των «εναλλακτικών θεραπειών».
Έχει θέση σε ορισμένες διεθνείς evidence-based – τεκμηριωμένες – κατευθυντήριες οδηγίες.
Πόσες συνεδρίες βελονισμού χρειάζονται για την ημικρανία;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός κατάλληλος για όλους.
Υπάρχουν όμως δεδομένα για το ποια «δόση» βελονισμού έχει μελετηθεί περισσότερο.
Μία συστηματική ανασκόπηση και meta-regression – μετα-παλινδρόμηση – του 2024 περιέλαβε 32 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) και 1.562 συμμετέχοντες και εξέτασε τη σχέση μεταξύ αριθμού συνεδριών, συχνότητας θεραπείας και αποτελέσματος.
Οι Yang και συνεργάτες κατέγραψαν μη γραμμική σχέση dose-response – δόσης/απόκρισης – και πρότειναν ως αποτελεσματικό ερευνητικό πρωτόκολλο περίπου 16 συνεδρίες, με έως τρεις συνεδρίες εβδομαδιαίως και συνολική διάρκεια περίπου 1,5–2 μηνών.
Μετά τους δύο μήνες, το πρόσθετο όφελος φαινόταν να επιβραδύνεται (Yang et al., 2024). (PubMed)
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής χρειάζεται 16 συνεδρίες.
Επιβεβαιώνει όμως κάτι σημαντικό:
Ο βελονισμός για πρόληψη της ημικρανίας μελετάται ως οργανωμένο θεραπευτικό πρόγραμμα εβδομάδων και όχι ως μία “μαγική” συνεδρία.
Η συχνότητα πρέπει να προσαρμόζεται στον αριθμό των κρίσεων, στη χρόνια ή επεισοδιακή μορφή της ημικρανίας, στις προηγούμενες θεραπείες και στην πραγματική ανταπόκριση.
Σε πόσο χρόνο μπορεί να φανούν αποτελέσματα;
Οι περισσότερες μελέτες πρόληψης αξιολογούν αποτελέσματα μετά από αρκετές εβδομάδες θεραπείας.
Το National Institute for Health and Care Excellence (NICE – Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας Φροντίδας) χρησιμοποιεί ως πρακτικό πλαίσιο έως 10 συνεδρίες σε διάστημα 5–8 εβδομάδων. (Nice)
Η meta-regression – μετα-παλινδρόμηση – των Yang και συνεργατών έδειξε ότι σημαντικό μέρος του αποτελέσματος αναπτύσσεται μέσα σε περίπου 1,5–2 μήνες θεραπείας (Yang et al., 2024). (PubMed)
Η μεγάλη umbrella review του 2026 έδειξε επίσης ότι σε ορισμένα δεδομένα το αποτέλεσμα παρέμενε ανιχνεύσιμο έως και τρεις μήνες μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας (Pereira et al., 2026). (PubMed)
Άρα ένα επιστημονικά λογικό πρόγραμμα δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με την ερώτηση:
«Πώς ένιωσα μετά από την πρώτη συνεδρία;»
Χρειάζεται ημερολόγιο ημικρανίας και παρακολούθηση της πορείας σε εβδομάδες.
Ποιους δείκτες πρέπει να παρακολουθεί κάποιος;
Ο πιο πρακτικός τρόπος για να διαπιστωθεί εάν ένα πρόγραμμα πραγματικά λειτουργεί είναι η μέτρηση αντικειμενικών μεταβολών.
Δεν αρκεί το:
«νομίζω ότι είμαι λίγο καλύτερα».
Πρέπει να καταγράφονται οι ημέρες ημικρανίας ανά μήνα, η συχνότητα των κρίσεων, η διάρκεια κάθε κρίσης, η ένταση του πόνου, η χρήση φαρμάκων διάσωσης και το πόσο επηρεάζεται η εργασία και η καθημερινότητα.
Εργαλεία όπως το Headache Impact Test-6 (HIT-6 – Εξαθέσιο Τεστ Επιβάρυνσης από Κεφαλαλγία) και το Migraine-Specific Quality of Life Questionnaire (MSQ – Ερωτηματολόγιο Ειδικής Ποιότητας Ζωής για την Ημικρανία) χρησιμοποιούνται συχνά και στην επιστημονική βιβλιογραφία. (PubMed Central (PMC))
Έτσι το θεραπευτικό πρόγραμμα βασίζεται σε πραγματική εξέλιξη και όχι σε εντυπώσεις.
Βελονισμός για ημικρανία χωρίς αύρα
Η ημικρανία χωρίς αύρα είναι η μορφή για την οποία υπάρχουν σήμερα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα δεδομένα.
Η συστηματική ανασκόπηση του 2026 των Qi και συνεργατών αφορούσε συγκεκριμένα ασθενείς με ημικρανία χωρίς αύρα και βρήκε στατιστικά σημαντική βελτίωση στις ημέρες ημικρανίας και στην ένταση του πόνου έναντι sham acupuncture – εικονικού βελονισμού (Qi et al., 2026). (PubMed)
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής χωρίς αύρα θα ανταποκριθεί.
Σημαίνει ότι αυτή τη στιγμή αποτελεί μία από τις πιο συγκεκριμένα μελετημένες υποομάδες.
Βελονισμός για ημικρανία με αύρα
Η αύρα μπορεί να περιλαμβάνει παροδικά οπτικά συμπτώματα, μουδιάσματα, αισθητικές διαταραχές ή άλλα αναστρέψιμα νευρολογικά συμπτώματα πριν ή κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Η βιβλιογραφία για τον βελονισμό συχνά περιλαμβάνει μικτούς πληθυσμούς με ημικρανία με ή χωρίς αύρα, ενώ αρκετές νεότερες μετα-αναλύσεις εστιάζουν αποκλειστικά στην ημικρανία χωρίς αύρα.
Επομένως, τα αποτελέσματα της βιβλιογραφίας δεν πρέπει να μεταφέρονται αυτόματα ως εξίσου ισχυρή απόδειξη ειδικά για την αύρα.
Επιπλέον, ένα νέο, ασυνήθιστο ή παρατεταμένο νευρολογικό σύμπτωμα δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως «αύρα επειδή έχω ημικρανία».
Χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.
Βελονισμός για οξεία κρίση ημικρανίας: μπορεί να βοηθήσει μέσα στην κρίση;
Η μεγαλύτερη ποσότητα σύγχρονης τεκμηρίωσης αφορά την πρόληψη.
Υπάρχουν όμως και δεδομένα για την οξεία κρίση.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 21 Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Δοκιμών (Randomized Controlled Trials, RCTs) με συνολικά 1.926 συμμετέχοντες εξέτασε τον βελονισμό κατά τη διάρκεια οξείας κρίσης ημικρανίας.
Έναντι sham acupuncture ή placebo, ο βελονισμός συσχετίστηκε με υψηλότερη πιθανότητα πλήρους υποχώρησης του πονοκεφάλου στις δύο ώρες, αλλά η βεβαιότητα της συγκεκριμένης απόδειξης ήταν χαμηλή. Υπήρξε επίσης βελτίωση στην ένταση του πόνου στις δύο ώρες, με μέτρια βεβαιότητα για το συγκεκριμένο αποτέλεσμα (Wang et al., 2023). (PubMed)
Όταν ο βελονισμός συγκρίθηκε απευθείας με φαρμακευτική αγωγή, αρκετά αποτελέσματα δεν έδειξαν σαφή υπεροχή της μίας προσέγγισης έναντι της άλλης.
Επομένως, ο βελονισμός δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως:
«πέτα τα φάρμακά σου και έλα να κάνεις βελονισμό μόλις αρχίσει η κρίση».
Ο ρόλος του πρέπει να αποφασίζεται εξατομικευμένα και, όταν υπάρχει φαρμακευτική θεραπεία, σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό.
Ηλεκτροβελονισμός και ημικρανία
Ο ηλεκτροβελονισμός (Electroacupuncture, EA) είναι μορφή βελονισμού στην οποία εφαρμόζεται ελεγχόμενη ηλεκτρική διέγερση μεταξύ επιλεγμένων βελονών.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025 συμπεριέλαβε 10 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) και 1.161 συμμετέχοντες.
Οι ερευνητές κατέγραψαν θετικά αποτελέσματα σε ορισμένους δείκτες, όπως οι ημέρες με κρίση, η διάρκεια της κεφαλαλγίας και δείκτες ποιότητας ζωής. Ωστόσο, δεν βρέθηκε σαφής υπεροχή του ηλεκτροβελονισμού έναντι συμβατικής ιατρικής θεραπείας ως προς την ένταση του πόνου σε όλες τις αναλύσεις (Song and Chen, 2025). (PubMed)
Άρα ο ηλεκτροβελονισμός αποτελεί ενδιαφέρουσα επιλογή, αλλά δεν υπάρχει επιστημονική βάση για τον ισχυρισμό ότι είναι «πάντα καλύτερος» από τον απλό βελονισμό.
Ωτοβελονισμός και ημικρανία
Ο ωτοβελονισμός (Auricular Acupuncture, AA) και γενικότερα η διέγερση σημείων του αυτιού έχουν επίσης μελετηθεί.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025 συμπεριέλαβε 10 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) με 766 συμμετέχοντες.
Ο ωτοβελονισμός συσχετίστηκε με μικρότερη ένταση πόνου, μικρότερη συχνότητα κρίσεων και μικρότερη διάρκεια των επεισοδίων σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου.
Οι συγγραφείς επισήμαναν όμως ότι οι μελέτες είχαν πραγματοποιηθεί αποκλειστικά στην Κίνα και ότι η ποιότητα της απόδειξης χρειάζεται περαιτέρω ενίσχυση πριν γίνουν καθολικές συστάσεις (Zheng et al., 2025). (PubMed)
Επομένως:
ωτοβελονισμός ≠ εγγυημένη εξαφάνιση της ημικρανίας.
Μπορεί όμως να αποτελεί ένα ακόμη πιθανό θεραπευτικό εργαλείο σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.
Βελονισμός και Φυσικοθεραπεία στην ημικρανία: εδώ χρειάζεται σωστή διάκριση
Η ημικρανία είναι πρωτοπαθής νευρολογική διαταραχή.
Δεν είναι απλώς «πιάστηκε ο αυχένας και ανέβηκε ο πόνος στο κεφάλι».
Ταυτόχρονα, πολλοί ασθενείς με ημικρανία παρουσιάζουν αυχενικό πόνο, μυοσκελετικές δυσλειτουργίες και αυξημένη ευαισθησία στην περιοχή του αυχένα.
Νεότερη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025, με 77 μελέτες και 2.551 συμμετέχοντες, βρήκε μεταξύ άλλων μειωμένη αυχενική κίνηση και μειωμένη δύναμη των αυχενικών καμπτήρων σε ασθενείς με ημικρανία σε σχέση με υγιείς πληθυσμούς (Pensri et al., 2025). (PubMed)
Επιπλέον, κλινικός οδηγός φυσικοθεραπείας του 2025 υπογράμμισε ότι οι φυσικοθεραπευτές μπορούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην αναγνώριση και αντιμετώπιση αυχενικών μυοσκελετικών δυσλειτουργιών και μεταβολών της ευαισθησίας στον πόνο που συνυπάρχουν σε ορισμένους ασθενείς με ημικρανία (Castaldo et al., 2025). (PubMed)
Το σημαντικό όμως είναι να μην γίνει το αντίστροφο λάθος:
επειδή υπάρχει αυχενικός πόνος, δεν σημαίνει ότι η ημικρανία προκαλείται πάντα από τον αυχένα.
Υπάρχει πραγματική έρευνα για πολυτροπική φυσικοθεραπεία στην ημικρανία;
Ναι.
Και εδώ έχουμε ιδιαίτερα ενδιαφέρον δεδομένο του 2025.
Οι Tolentino και συνεργάτες πραγματοποίησαν μία τριών ομάδων Τυχαιοποιημένη Κλινική Δοκιμή (Randomized Clinical Trial, RCT) διάρκειας 12 εβδομάδων σε 75 ασθενείς με ημικρανία.
Συγκρίθηκαν θεραπευτική εκπαίδευση για τη νευροεπιστήμη του πόνου, manual therapy – χειροθεραπεία – και ένα πολυτροπικό πρόγραμμα που συνδύαζε χειροθεραπεία, ασκήσεις αυχενικών μυών και θεραπευτική εκπαίδευση.
Όλες οι ομάδες βελτιώθηκαν, αλλά στο follow-up – παρακολούθηση – το πολυτροπικό πρόγραμμα εμφάνισε καλύτερη διατήρηση της μείωσης της επιβάρυνσης από την κεφαλαλγία και ευνοϊκές μεταβολές στη συχνότητα, την ένταση, τον αυχενικό πόνο, την ποιότητα ζωής και άλλους δείκτες (Tolentino et al., 2025). (PubMed)
Αυτό αποτελεί πραγματική επιστημονική βάση για την αξία της εξατομικευμένης πολυτροπικής αποκατάστασης.
Υπάρχει όμως μία κρίσιμη λεπτομέρεια:
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν περιλάμβανε βελονισμό.
Επομένως δεν μπορούμε να γράψουμε ότι:
«βρήκαν πως βελονισμός + manual therapy + exercise είναι ο καλύτερος συνδυασμός».
Δεν το εξέτασε η μελέτη.
Μπορούμε όμως επιστημονικά να πούμε ότι υπάρχει ξεχωριστή τεκμηρίωση για τον βελονισμό στην πρόληψη της ημικρανίας και παράλληλη τεκμηρίωση για πολυτροπική φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση σε επιλεγμένους ασθενείς.
Άρα, κλινικά, ο συνδυασμός μπορεί να έχει νόημα όταν κάθε παρέμβαση έχει συγκεκριμένη ένδειξη.
Θεραπευτική άσκηση και ημικρανία
Η άσκηση δεν είναι απλώς «γενική συμβουλή ευεξίας».
Έχει μελετηθεί ως μη φαρμακολογική παρέμβαση στην ημικρανία.
Δικτυωτή μετα-ανάλυση του 2024 συμπεριέλαβε 28 μελέτες και 1.501 ασθενείς και βρήκε ότι η yoga, η αερόβια άσκηση υψηλής έντασης και η συνεχόμενη αερόβια άσκηση μέτριας έντασης συσχετίστηκαν με μείωση της συχνότητας των ημικρανιών σε σχέση με φαρμακευτική θεραπεία μόνη της.
Η ποιότητα των δεδομένων χαρακτηρίστηκε πολύ χαμηλή, άρα οι ακριβείς rankings – κατατάξεις – πρέπει να ερμηνεύονται προσεκτικά (Reina-Varona et al., 2024). (American Headache Society)
Ακόμη μεγαλύτερη δικτυωτή μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2026 εξέτασε 59 Τυχαιοποιημένες Ελεγχόμενες Δοκιμές (Randomized Controlled Trials, RCTs) με 10.020 συμμετέχοντες και βρήκε ότι η φυσική άσκηση ήταν μεταξύ των πιο αποτελεσματικών μη φαρμακολογικών παρεμβάσεων για την ημικρανία, μετά από συγκεκριμένες τεχνικές νευροτροποποίησης (2026). (PubMed)
Άρα για έναν κατάλληλο ασθενή:
βελονισμός + εξατομικευμένη άσκηση + εκπαίδευση + αντιμετώπιση συνυπαρχόντων αυχενικών προβλημάτων
είναι πολύ πιο σύγχρονο μοντέλο από το:
«ξάπλωσε, βάλαμε βελόνες και τελειώσαμε».
Και οι τεχνικές Manual Therapy, IASTM, μάλαξη ή υδροθεραπεία;
Η φυσικοθεραπευτική βιβλιογραφία για χρόνια ημικρανία έχει εξετάσει διαφορετικές παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων aerobic exercise – αερόβια άσκηση, osteopathic manipulative treatment – οστεοπαθητικές χειροθεραπευτικές τεχνικές, hydrotherapy – υδροθεραπεία, Instrument-Assisted Soft Tissue Mobilization (IASTM – Κινητοποίηση Μαλακών Μορίων με τη Βοήθεια Ειδικών Εργαλείων) και connective tissue massage – μάλαξη συνδετικού ιστού.
Συστηματική ανασκόπηση ανέφερε ενθαρρυντικά αποτελέσματα για ορισμένες από αυτές τις παρεμβάσεις, αλλά ο αριθμός των Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Δοκιμών (Randomized Controlled Trials, RCTs) ήταν μικρός και η ποιότητα της συνολικής βιβλιογραφίας περιορισμένη. (PubMed)
Επομένως δεν είναι επιστημονικά σωστό να δημιουργείται ένα «πακέτο» με όσο το δυνατόν περισσότερες τεχνικές απλώς επειδή υπάρχουν διαθέσιμες.
Η σωστή λογική είναι:
κάθε τεχνική προστίθεται μόνο εφόσον υπάρχει συγκεκριμένο κλινικό πρόβλημα που δικαιολογεί τη χρήση της.
Τι μπορεί να περιλαμβάνει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα για ημικρανία;
Η αρχική προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη.
Αξιολογείται το ιστορικό των κρίσεων, η συχνότητα, η διάρκεια και η ένταση της ημικρανίας, η ύπαρξη αύρας, η χρήση φαρμάκων, πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες, ο ύπνος, η φυσική δραστηριότητα, ο αυχενικός πόνος, η κινητικότητα και η λειτουργικότητα.
Όταν υπάρχει κλινική ένδειξη, ένα πρόγραμμα μπορεί να ενσωματώνει βελονισμό ή ηλεκτροβελονισμό, εξατομικευμένη θεραπευτική άσκηση, εκπαίδευση για τη διαχείριση της ημικρανίας, αντιμετώπιση συνυπάρχουσας αυχενικής δυσλειτουργίας και, όπου πραγματικά χρειάζεται, επιλεγμένες manual therapy – χειροθεραπευτικές – ή τεχνικές μαλακών μορίων.
Το πρόγραμμα πρέπει να επανεκτιμάται με ημερολόγιο ημικρανίας και αντικειμενικούς δείκτες.
Δεν είναι υποχρεωτικό να συνεχίζονται συνεδρίες εάν δεν υπάρχει μετρήσιμη βελτίωση.
Γιατί η σωστή αξιολόγηση είναι σημαντικότερη από την ίδια τη βελόνα;
Ο ίδιος «πονοκέφαλος» μπορεί να σημαίνει τελείως διαφορετική κατάσταση.
Ημικρανία, κεφαλαλγία τάσεως, αυχενογενής κεφαλαλγία, medication-overuse headache – κεφαλαλγία από υπερβολική χρήση φαρμάκων – και δευτεροπαθείς κεφαλαλγίες δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization, WHO) επισημαίνει ότι η κεφαλαλγία από υπερβολική χρήση φαρμάκων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δευτεροπαθείς κεφαλαλγίες και ότι πολλοί άνθρωποι με κεφαλαλγίες παραμένουν υποδιαγνωσμένοι ή αυτοθεραπεύονται (World Health Organization, 2025). (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας)
Άρα το:
«με πονάει συχνά το κεφάλι, κάνε μου βελονισμό»
δεν είναι επαρκής κλινική προσέγγιση.
Πρέπει πρώτα να ξέρουμε τι είδους κεφαλαλγία αντιμετωπίζουμε.
Ημικρανία και αυχένας: μήπως τελικά το πρόβλημα είναι αυχενικό;
Μερικές φορές συνυπάρχουν.
Αλλά η διάκριση είναι απαραίτητη.
Η ημικρανία είναι πρωτοπαθής νευρολογική διαταραχή.
Η αυχενογενής κεφαλαλγία είναι διαφορετική κλινική οντότητα που σχετίζεται με αυχενικές δομές.
Ασθενής με ημικρανία μπορεί επίσης να έχει αυχενικό πόνο, αυξημένη μυϊκή ευαισθησία ή μειωμένη κινητικότητα.
Νεότερη ανασκόπηση του 2025 τονίζει ακριβώς ότι ο αυχενικός πόνος μπορεί να είναι σύμπτωμα της ημικρανίας, πιθανός trigger – εκλυτικός παράγοντας – ή ξεχωριστή συνυπάρχουσα διαταραχή. Η σωστή διάκριση καθορίζει και τη θεραπεία (Rees et al., 2025). (PubMed)
Αυτό είναι και το σημείο όπου η φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση μπορεί να προσθέσει πραγματική αξία.
Πότε ένας πονοκέφαλος χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση;
Δεν πρέπει κάθε νέο ή πολύ έντονο πονοκέφαλο να θεωρούμε «ημικρανία».
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν υπάρχει αιφνίδιος εξαιρετικά έντονος πονοκέφαλος, νέος πονοκέφαλος με πυρετό ή σοβαρή γενική νόσο, πρόσφατος τραυματισμός, νέα ή παρατεταμένη νευρολογική διαταραχή, σημαντική αλλαγή στο συνηθισμένο μοτίβο ημικρανίας ή άλλα συμπτώματα που δημιουργούν υποψία δευτεροπαθούς αιτίας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η προτεραιότητα δεν είναι ο βελονισμός.
Είναι η κατάλληλη ιατρική διερεύνηση.
Είναι ασφαλής ο βελονισμός για ημικρανία;
Όταν εφαρμόζεται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, με αποστειρωμένες βελόνες μίας χρήσης και σωστή τεχνική, ο βελονισμός έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας.
Μπορεί να εμφανιστούν ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως μικρή αιμορραγία, μελανιά, τοπικός πόνος ή παροδική ζάλη.
Η λανθασμένη εφαρμογή, όμως, μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερες επιπλοκές.
Γι’ αυτό προηγείται λήψη ιστορικού, αξιολόγηση πιθανών αντενδείξεων και επιλογή κατάλληλης τεχνικής.
Βελονισμός από φυσικοθεραπευτή: μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση
Ο Ευάγγελος Αγγελής είναι φυσικοθεραπευτής με μετεκπαίδευση στον Βιοϊατρικό και Παραδοσιακό Βελονισμό για επαγγελματίες υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και στην Ελληνική Φυσικοθεραπευτική Εταιρεία Αλγολογίας, καθώς και εκπαίδευση σε τεχνικές νευρομυοσκελετικής αποκατάστασης.
Η δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών θεραπευτικών εργαλείων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε ασθενείς που, μαζί με την ημικρανία, παρουσιάζουν αυχενικό πόνο, μειωμένη κινητικότητα, μυϊκή δυσλειτουργία ή δυσκολία στην άσκηση.
Ανάλογα με την κλινική περίπτωση μπορεί να χρησιμοποιηθούν βελονισμός, ηλεκτροβελονισμός, θεραπευτική άσκηση, manual therapy – χειροθεραπεία, θεραπευτική μάλαξη, μυοπεριτονιακές τεχνικές και Instrument-Assisted Soft Tissue Mobilization (IASTM – Κινητοποίηση Μαλακών Μορίων με τη Βοήθεια Ειδικών Εργαλείων).
Όχι επειδή «όσο περισσότερες τεχνικές κάνουμε τόσο καλύτερα».
Αλλά επειδή:
η θεραπεία πρέπει να στοχεύει στα συγκεκριμένα προβλήματα που παρουσιάζει ο συγκεκριμένος άνθρωπος.
Έχετε συχνές ημικρανίες;
Εάν οι κρίσεις επανέρχονται, επηρεάζουν την εργασία, τον ύπνο ή την καθημερινότητά σας, ή εάν χρειάζεστε συχνά αναλγητικά για να λειτουργήσετε, η πρώτη ερώτηση δεν πρέπει να είναι:
«Πόσες βελόνες χρειάζομαι;»
Πρέπει να απαντηθούν πρώτα τα ουσιαστικά ερωτήματα:
Πόσες ημέρες τον μήνα έχετε ημικρανία;
Πόσο διαρκούν οι κρίσεις;
Υπάρχει αύρα;
Πόσο συχνά χρησιμοποιείτε φάρμακα;
Υπάρχει αυχενικός πόνος ή μυοσκελετική δυσλειτουργία;
Ποιοι παράγοντες πυροδοτούν τις κρίσεις;
Και ποια είναι η καταλληλότερη εξατομικευμένη θεραπευτική στρατηγική;
Όταν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη, ο βελονισμός μπορεί να ενταχθεί σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα που να συνδυάζει πρόληψη της ημικρανίας, φυσικοθεραπευτική αξιολόγηση, εξατομικευμένη άσκηση και διαχείριση συνυπαρχόντων αυχενικών προβλημάτων.
[ΚΛΕΙΣΤΕ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ]
Βελονισμός · Ηλεκτροβελονισμός · Ημικρανία · Πονοκέφαλος · Φυσικοθεραπεία · Θεραπευτική Άσκηση
Συχνές Ερωτήσεις για Βελονισμό και Ημικρανία
Βοηθάει ο βελονισμός στην ημικρανία;
Ναι, υπάρχουν πλέον αρκετές συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις που δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να μειώσει τη συχνότητα των κρίσεων και τις ημέρες με ημικρανία σε επιλεγμένους ασθενείς. Η μεγάλη umbrella review του 2026 συμπεριέλαβε δεδομένα από 24.635 ασθενείς, αλλά επισήμανε επίσης σημαντική ετερογένεια και χαμηλή έως μέτρια ποιότητα των διαθέσιμων ανασκοπήσεων (Pereira et al., 2026). (PubMed)
Πόσες ημέρες ημικρανίας μπορεί να μειώσει ο βελονισμός;
Μετα-ανάλυση του 2025 σε 2.295 ασθενείς βρήκε περίπου 1,38 λιγότερες ημέρες ημικρανίας ανά τέσσερις εβδομάδες έναντι sham acupuncture – εικονικού βελονισμού. Πρόκειται για μέσο αποτέλεσμα κλινικών δοκιμών και όχι για προσωπική πρόβλεψη (Lu et al., 2025). (PubMed)
Σε πόσο χρόνο βοηθά ο βελονισμός στην ημικρανία;
Οι περισσότερες μελέτες εξετάζουν θεραπευτικά προγράμματα αρκετών εβδομάδων. Το National Institute for Health and Care Excellence (NICE – Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας Φροντίδας) αναφέρει έως 10 συνεδρίες σε 5–8 εβδομάδες σε συγκεκριμένες περιπτώσεις πρόληψης ημικρανίας, ενώ meta-regression – μετα-παλινδρόμηση – του 2024 βρήκε σημαντικό αποτέλεσμα σε προγράμματα περίπου 1,5–2 μηνών (National Institute for Health and Care Excellence, 2025; Yang et al., 2024). (Nice)
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται;
Δεν υπάρχει ένας αριθμός κατάλληλος για όλους. Ανάλογα με το πρωτόκολλο, οι έρευνες έχουν εξετάσει περίπου 10–16 συνεδρίες σε διάστημα αρκετών εβδομάδων. Η συχνότητα πρέπει να εξατομικεύεται και να επανεκτιμάται με βάση τις ημέρες ημικρανίας και τη συνολική ανταπόκριση.
Βοηθάει ο βελονισμός στην ημικρανία χωρίς αύρα;
Υπάρχουν ειδικά δεδομένα για αυτή τη μορφή. Μετα-ανάλυση του 2026 οκτώ Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Δοκιμών (Randomized Controlled Trials, RCTs) και 659 ασθενών βρήκε μειώσεις στις Monthly Migraine Days (MMD – Μηνιαίες Ημέρες Ημικρανίας) και στην ένταση του πόνου έναντι sham acupuncture – εικονικού βελονισμού, αν και η βεβαιότητα της απόδειξης ήταν χαμηλή (Qi et al., 2026). (PubMed)
Βοηθάει ο βελονισμός στην ημικρανία με αύρα;
Υπάρχουν μελέτες που περιλαμβάνουν ασθενείς με αύρα, αλλά αρκετές νεότερες αναλύσεις δεν διαχωρίζουν επαρκώς τους δύο τύπους ή εστιάζουν στην ημικρανία χωρίς αύρα. Συνεπώς, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι η ισχύς της απόδειξης είναι ακριβώς ίδια για κάθε υποτύπο.
Βοηθά ο βελονισμός κατά τη διάρκεια μιας κρίσης;
Υπάρχουν ενθαρρυντικά στοιχεία. Συστηματική ανασκόπηση 21 Τυχαιοποιημένων Ελεγχόμενων Δοκιμών (Randomized Controlled Trials, RCTs) με 1.926 συμμετέχοντες βρήκε πιθανό βραχυπρόθεσμο όφελος έναντι sham acupuncture – εικονικού βελονισμού – κατά την οξεία κρίση, αλλά μεγάλο μέρος της απόδειξης ήταν χαμηλής ή πολύ χαμηλής βεβαιότητας (Wang et al., 2023). (PubMed)
Βελονισμός ή φάρμακα για ημικρανία;
Δεν είναι υποχρεωτικά ανταγωνιστικές επιλογές. Η φαρμακευτική θεραπεία παραμένει βασική θεραπευτική επιλογή. Ο βελονισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματική ή, σε συγκεκριμένους ασθενείς, εναλλακτική μη φαρμακολογική παρέμβαση. Η επιλογή πρέπει να γίνεται σύμφωνα με το ιστορικό, τις αντενδείξεις, την αποτελεσματικότητα και τις προτιμήσεις του ασθενή.
Μπορεί ο βελονισμός να μειώσει τη χρήση παυσίπονων;
Ορισμένες ανασκοπήσεις έχουν καταγράψει χαμηλότερη χρήση αναλγητικών σε ομάδες βελονισμού, αν και τα αποτελέσματα δεν είναι απολύτως ομοιόμορφα μεταξύ όλων των μελετών (Pistoia et al., 2025). (Wiley Online Library)
Συνδυάζεται ο βελονισμός με φυσικοθεραπεία;
Ναι, όταν υπάρχει κλινική ένδειξη. Δεν έχει αποδειχθεί ότι ένα συγκεκριμένο «πακέτο» βελονισμού και φυσικοθεραπείας είναι πάντοτε ανώτερο. Υπάρχει όμως ξεχωριστή τεκμηρίωση υπέρ του βελονισμού και νεότερα δεδομένα υπέρ της πολυτροπικής φυσικοθεραπευτικής αντιμετώπισης με manual therapy – χειροθεραπεία, αυχενική άσκηση και εκπαίδευση σε επιλεγμένους ασθενείς με ημικρανία (Tolentino et al., 2025). (PubMed)
Είναι ο αυχενικός πόνος η αιτία της ημικρανίας;
Όχι απαραίτητα. Η ημικρανία είναι πρωτοπαθής νευρολογική διαταραχή. Ο αυχενικός πόνος μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα, trigger – εκλυτικό παράγοντα – ή συνυπάρχουσα μυοσκελετική διαταραχή. Γι’ αυτό χρειάζεται αξιολόγηση και όχι αυτόματη υπόθεση ότι «όλες οι ημικρανίες ξεκινούν από τον αυχένα» (Rees et al., 2025). (PubMed)
Είναι καλύτερος ο ηλεκτροβελονισμός;
Ο ηλεκτροβελονισμός (Electroacupuncture, EA) έχει θετικά δεδομένα, αλλά δεν υπάρχει επαρκής βάση ώστε να θεωρείται καθολικά ανώτερος από τον κλασικό βελονισμό σε κάθε ασθενή (Song and Chen, 2025). (PubMed)
Βοηθάει ο ωτοβελονισμός;
Υπάρχουν θετικά αποτελέσματα σε συστηματική ανασκόπηση του 2025, αλλά η βάση δεδομένων είναι μικρότερη και γεωγραφικά περιορισμένη. Μπορεί να εξεταστεί ως συμπληρωματική τεχνική, όχι ως εγγυημένη λύση (Zheng et al., 2025). (PubMed)
Είναι ασφαλής ο βελονισμός;
Έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας όταν εφαρμόζεται σωστά από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία με αποστειρωμένες βελόνες μίας χρήσης. Ωστόσο, όπως κάθε θεραπευτική πράξη, δεν είναι εντελώς χωρίς πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Βιβλιογραφία
Pereira, P.A., Marto, C.M., Oliveiros, B. and Botelho, M.F. (2026). Acupuncture is an effective alternative to medication for migraine: An umbrella review. Journal of Integrative Medicine, 24(4), 511–528. PubMed PMID: 41350152.
PubMed — Pereira et al. (2026)
Qi, G., Li, M., Zheng, S. and Xu, X. (2026). Acupuncture versus Sham Acupuncture for Migraine without Aura: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Pain Research, 19, 616522. PubMed PMID: 42454004.
PubMed — Qi et al. (2026)
Lu, T., Yang, Y., Li, J., Lu, L. and Liu, J. (2025). Acupuncture improves migraine and quality of life in patients with migraine: a systematic review with meta-analysis. Systematic Reviews, 14, 220. PubMed PMID: 41219786.
PubMed — Lu et al. (2025)
Liu, A.R., Zhu, Q., Li, J., Cao, Y., Pei, T. and Shi, L. (2025). Efficacy of Acupuncture and Pharmacotherapy for Migraine Prophylaxis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Pain Research, 18, 2521–2540. PubMed PMID: 40406034.
PubMed — Liu et al. (2025)
Pistoia, F., Cesarano, S., Saporito, G., Albanese, M., Lucenti, C., Scarsella, S., Liguori, A. and Umani Ronchi, F. (2025). Acupuncture Versus Standard Medical Care in the Prophylactic Treatment of Migraine: A Systematic Review and Meta-Analysis. European Journal of Neurology, 32(4), e70160. PubMed PMID: 40237227.
PubMed — Pistoia et al. (2025)
Cui, S. et al. (2025). Acupuncture recommendations for migraine in headache treatment guidelines: a systematic review. Bulletin of the World Health Organization, 103(11), 685–695B. PubMed PMID: 41180283.
PubMed — Cui et al. (2025)
Song, S. and Chen, H. (2025). A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials for Electroacupuncture Treatment of Migraine. Journal of Pain Research, 18, 2321–2333. PubMed PMID: 40352819.
PubMed — Song and Chen (2025)
Zheng, S., Liu, L. and He, X. (2025). Clinical Efficacy and Safety of Auricular Acupuncture for Migraine: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Pain Research, 18, 6125–6135. PubMed PMID: 41282367.
PubMed — Zheng et al. (2025)
Tolentino, G.A. et al. (2025). Effects of combining manual therapies, neck muscle exercises, and therapeutic education pain neuroscience in patients with migraine: a 3-armed randomized clinical trial. Musculoskeletal Science and Practice, 78, 103360. PubMed PMID: 40460766.
PubMed — Tolentino et al. (2025)
Pensri, C., Liang, Z., Treleaven, J., Jull, G. and Thomas, L. (2025). Cervical musculoskeletal impairments in migraine and tension-type headache and relationship to pain related factors: An updated systematic review and meta-analysis. Musculoskeletal Science and Practice, 76, 103251. PubMed PMID: 39756244.
PubMed — Pensri et al. (2025)
Castaldo, M., Arendt-Nielsen, L. and Di Antonio, S. (2025). A clinical guide for physiotherapists to assess and manage cervical musculoskeletal impairment and pain sensitivity in migraine patients. Journal of Manual & Manipulative Therapy, 33(5), 412–429. PubMed PMID: 40382683.
PubMed — Castaldo et al. (2025)
Reina-Varona, Á. et al. (2024). Efficacy of various exercise interventions for migraine treatment: A systematic review and network meta-analysis. Headache. PubMed PMID: 38597252.
PubMed — Reina-Varona et al. (2024)
Yang, C., Wu, M., Luo, Q., Xu, G., Huang, L., Tian, H., Sun, M. and Liang, F. (2024). Acupuncture for migraine: A systematic review and meta-regression of randomized controlled trials. Complementary Therapies in Medicine, 86, 103076. PubMed PMID: 39243985.
PubMed — Yang et al. (2024)
Wang, Y., Du, R., Cui, H., Zhang, L., Yuan, H. and Zheng, S. (2023). Acupuncture for acute migraine attacks in adults: a systematic review and meta-analysis. BMJ Evidence-Based Medicine, 28(4), 228–240. PubMed PMID: 37419658.
PubMed — Wang et al. (2023)
World Health Organization (2025). Migraine and other headache disorders.
World Health Organization — Migraine and other headache disorders
National Institute for Health and Care Excellence (2025). Headaches in over 12s: diagnosis and management – Recommendations.
NICE — Headache and Migraine Recommendations
